İftira Suçu Nedir? Cezası, Şartları ve İspatı

Bir kişiye, işlemediği bilinen hukuka aykırı bir fiilin; hakkında soruşturma, kovuşturma veya idari yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla isnat edilmesi iftira suçunu gündeme getirir. İftira suçu nedir sorusunun cevabında belirleyici nokta, failin isnat ettiği fiilin gerçek olmadığını bilmesine rağmen mağdurun hukuki yaptırımla karşılaşmasını istemesidir.

İsnat yetkili makamlara ihbar veya şikâyet yoluyla yapılabileceği gibi basın, yayın ve sosyal medya aracılığıyla da gerçekleştirilebilir. Ancak her olumsuz söz veya gerçeğe aykırı iddia iftira değildir. İsnadın belirli ve somut bir hukuka aykırı fiile ilişkin olması ve mağdur hakkında resmi bir işlem başlatılması amacını taşıması gerekir.

İftira suçu şikâyete bağlı değildir. Cumhuriyet savcılığı suçtan haberdar olduğunda resen soruşturma yapabilir. Bu suçta yalnızca haksız şekilde suçlanan kişi değil, gerçek dışı isnat nedeniyle harekete geçirilen adli ve idari makamlar da zarar görmektedir.

İftira Suçu Nedir ve Hangi Durumlarda Oluşur?

İftira suçu Türk Ceza Kanunu’nun 267. madde hükmünde düzenlenmiştir. Düzenlemeye göre bir kimsenin işlemediği bilinen hukuka aykırı fiilin, o kişi hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılması ya da idari yaptırım uygulanması amacıyla yetkili makamlara bildirilmesi veya basın ve yayın yoluyla ileri sürülmesi suç oluşturabilir.

Suçun oluşabilmesi için fail mağdurun isnat edilen fiili işlemediğini bilmelidir. Başka bir ifadeyle yanılgıyla yapılan, doğru olduğuna inanılan veya somut olayın özelliklerine göre gerçek olabileceği düşünülen her ihbar doğrudan iftira olarak değerlendirilemez.

İsnat edilen fiilin belirli olması da önemlidir. Kime yöneldiği veya hangi fiilin ileri sürüldüğü anlaşılamayan genel ve soyut ifadeler, iftira suçunun oluşması bakımından yeterli olmayabilir.

İftira Suçunun Maddi ve Manevi Unsurları

İftira suçunda fail, mağdur, fiil ve isnat edilen hukuka aykırı eylem suçun maddi unsurlarını oluşturur. Manevi unsur bakımından ise failin bilerek ve isteyerek hareket etmesi önem taşır.

Fail Kimdir?

Fail, gerçekte hukuka aykırı eylemi gerçekleştirmediğini bildiği bir kişi hakkında, yetkili makamların harekete geçmesini sağlamak amacıyla gerçek dışı isnatta bulunan kişidir. Fail mağdurun masum olduğunu bilmesine rağmen onun yaptırımla karşılaşmasını istemektedir.

Ayrıca kendi işlediği suç nedeniyle hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılmasını engellemek amacıyla başka bir kişinin kimliğini veya kimlik bilgilerini kullanan kişinin de iftira suçuna ilişkin hükümler kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.

Mağdur Kimdir?

Mağdur, işlemediği bir fiil kendisine isnat edilerek hakkında soruşturma, kovuşturma veya idari işlem başlatılması hedeflenen kişidir. Gerçek dışı suçlama kişinin itibarı, özel hayatı, mesleki konumu ve ekonomik durumu üzerinde sonuçlar doğurabilir.

Bunun yanında iftira nedeniyle gereksiz şekilde harekete geçirilen adli veya idari makamlar bakımından da kamusal bir zarar ortaya çıkar.

İftira Hangi Yollarla İşlenebilir?

Suç seçimlik hareketlidir. Gerçek dışı isnat yetkili makamlara yapılan şikâyetle gerçekleştirilebileceği gibi ihbar yoluyla da yapılabilir. Bunlardan yalnızca birinin gerçekleşmesi yeterlidir.

Basın ve yayın araçları da suçun işlenme yollarındandır. Sosyal medya üzerinden yapılan ve yetkili makamların harekete geçmesini sağlayabilecek nitelikteki somut suç isnatları da olayın şartlarına göre iftira suçunu oluşturabilir.

İftira Suçunun Cezası Ne Kadardır?

267. madde uyarınca iftira suçunun temel şeklinin cezası 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezasıdır. Ancak isnadın ne şekilde yapıldığı ve mağdurun bu isnat nedeniyle hangi sonuçlarla karşılaştığı cezanın artmasına neden olabilir.

Fail, iftirasını güçlendirmek amacıyla maddi eser veya sahte delil oluşturursa verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Mağdurun isnat edilen fiili işlemediği daha sonra beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla ortaya çıkmış ve iftira nedeniyle gözaltı veya tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa da temel hükümlere göre hesaplanan ceza yarı oranında artırılır.

Mağdur iftira nedeniyle gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa iftirada bulunan kişi ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümler bakımından dolaylı fail olarak sorumlu tutulabilir.

Gerçek dışı isnat sonucunda mağdurun ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis cezasına mahkûm edilmesi halinde çok daha ağır yaptırımlar uygulanmaktadır. Mağdur hakkında verilen hapis cezasının infazına başlanması da cezanın artırılmasına neden olur.

İftira Suçunda Etkin Pişmanlık Nasıl Uygulanır?

İftira suçunda etkin pişmanlık özel olarak düzenlenmiştir. Failin gerçek dışı isnadından dönmesi ve bunu hangi aşamada yaptığı, uygulanacak indirim oranını etkiler.

269. madde kapsamında mağdur hakkında henüz kovuşturma başlamadan önce iftiradan dönülmesi halinde verilecek cezada dörtte üç oranında indirim yapılabilir.

Kovuşturma başladıktan ancak hüküm verilmeden önce gerçeğin açıklanması halinde cezada üçte iki oranında indirim gündeme gelir. Mağdur hakkında mahkûmiyet kararı verildikten sonra pişmanlık gösterilirse indirim oranı yarıya, cezanın infazına başlanmasından sonra dönülmesi durumunda ise üçte bire kadar değişebilir.

Dolayısıyla failin yalnızca sonradan “pişman olduğunu” söylemesi değil, kanunda öngörülen zamanda iftiradan dönmesi önem taşır.

Sosyal Medyada İftira Suçu Oluşur mu?

Evet. İftiranın mutlaka karakolda veya savcılıkta yapılan bir şikâyetle gerçekleştirilmesi gerekmez. Basın ve yayın yoluyla da suç işlenebileceğinden internet ve sosyal medya üzerinden yapılan paylaşımlar somut olayın özelliklerine göre bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bir kişinin işlemediği bilinen belirli bir suçun sosyal medyada o kişiye isnat edilmesi ve paylaşımın resmi makamları harekete geçirebilecek nitelikte olması iftira suçuna yol açabilir. Yetkili makamların sosyal medya paylaşımını ihbar kabul ederek soruşturma başlatması da mümkündür.

Buna karşılık yalnızca kişiyi küçültücü bir söz kullanılması ile belirli bir suç isnat edilmesi aynı şey değildir. Bu ayrım özellikle hakaret ve iftira suçlarının birbirinden ayrılmasında önemlidir.

Telefon veya Mesaj Yoluyla İftira İspatlanabilir mi?

İftiraya ilişkin uyuşmazlıklarda delilin niteliği somut olayın nasıl gerçekleştiğine göre değişir. Telefon görüşmeleri, mesajlar veya elektronik yazışmalar failin gerçek dışı isnadını ortaya koyabiliyorsa delil niteliği taşıyabilir.

İspat bakımından kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır:

• Tanık anlatımları,
• Mesaj ve e-posta yazışmaları,
• Hukuka uygun şekilde elde edilmiş ses ve görüntü kayıtları,
• Sosyal medya paylaşımları,
• Resmi başvuru ve şikâyet belgeleri,
• Bilirkişi raporları,
• Mağdur hakkında verilen beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararları.

Şikâyetin soruşturmaya dönüşebilmesi bakımından iddiayı destekleyen somut olgular önemlidir. Ceza yargılamasında yalnızca tarafların soyut beyanları değil dosyadaki bütün deliller birlikte değerlendirilir.

İftira Suçunda Şikâyet Zorunlu mu?

Hayır. İftira suçu şikâyete bağlı suçlardan değildir. Mağdur Cumhuriyet Başsavcılığına başvurarak suç duyurusunda bulunabilir; ancak savcılık suçun işlendiğini başka bir şekilde öğrenirse mağdur ayrıca şikâyetçi olmasa bile resen soruşturma başlatabilir.

Tarafların sonradan anlaşması veya mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi de soruşturmayı otomatik olarak sona erdirmez.

İftira Suçunda Zamanaşımı Süresi

İftira suçunda kaynakta dava zamanaşımı süresi 8 yıl olarak belirtilmektedir. Bu 8 yıllık süre içinde suçun soruşturulması ve kovuşturulması gündeme gelebilir.

Suçun şikâyete tabi olmaması nedeniyle klasik anlamda şikâyet süresinden ziyade dava zamanaşımı önem taşır. Cumhuriyet savcılığı da zamanaşımı süresi içinde suçtan haberdar olduğunda resen harekete geçebilir.

İftira Suçunda Uzlaşma Var mı?

İftira suçu tarafların uzlaşmasıyla kendiliğinden sona eren suçlardan değildir. Taraflar kendi aralarında maddi veya manevi tazminat talepleri konusunda anlaşsa dahi bu anlaşma ceza soruşturmasını veya kovuşturmasını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Suça ilişkin yeterli şüphe ve delil bulunuyorsa Cumhuriyet savcısı soruşturmayı sürdürür ve şartları oluştuğunda iddianame düzenleyebilir.

İftiraya Uğrayan Kişi Tazminat İsteyebilir mi?

İftiraya uğrayan kişinin ceza soruşturmasından ayrı olarak maddi ve manevi tazminat talepleri de doğabilir.

Gerçek dışı isnat nedeniyle gelir kaybı, iş veya müşteri kaybı gibi ölçülebilir bir ekonomik zarar meydana gelmişse maddi tazminat talebi gündeme gelebilir. İftiranın kişinin üzüntü yaşamasına, itibarı ve sosyal çevresinin zarar görmesine veya başka manevi sonuçlara neden olması halinde manevi tazminat da istenebilir.

Ceza davası ile tazminat davası birbirinden farklı süreçlerdir. Tazminat isteyen kişinin ayrıca Asliye Hukuk Mahkemesinde talepte bulunması gerekebilir.

İftira Suçu ile Suç Uydurma Arasındaki Fark Nedir?

İftira suçunda belirlenebilir bir kişiye, işlemediği bilinen belirli bir hukuka aykırı fiil isnat edilir. Amaç o kişinin soruşturma, kovuşturma veya başka bir yaptırımla karşılaşmasını sağlamaktır.

Suç uydurmada ise gerçekte işlenmemiş bir suç, belirli bir kişiye yöneltilmesi şart olmaksızın işlenmiş gibi gösterilir. Örneğin gerçekte meydana gelmeyen bir olayın yetkili makamlara suç olarak bildirilmesi, şartları varsa suç uydurma kapsamında değerlendirilebilir.

Temel ayrım, iftirada masum olduğu bilinen belirli bir mağdurun hedef alınmasıdır.

İftira ile Hakaret Arasındaki Fark Nedir?

Hakaret suçunda temel olarak kişinin onur, şeref ve saygınlığının zedelenmesi söz konusudur. Failin mutlaka mağdura bir suç isnat etmesi gerekmez.

İftirada ise belirli bir hukuka aykırı fiilin mağdura isnat edilmesi ve mağdurun hukuki yaptırımla karşılaşmasının amaçlanması gerekir. Bir söz hem kişinin itibarını zedeleyebilir hem de bir suçlama içerebilir; hangi suçun oluşacağı kullanılan ifadelerin içeriğine ve olayın şartlarına göre belirlenir.

Haksız Yere İftiraya Uğrayan Kişi Ne Yapabilir?

Gerçek dışı bir suçlama nedeniyle hakkında resmi işlem yapılması hedeflenen kişi, elindeki delillerle Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilir. Mesajlar, sosyal medya kayıtları, şikâyet dilekçeleri, tanıklar ve daha önce kendisi hakkında verilen beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararları dosyaya sunulabilir.

Savcılık gerekli araştırmayı yaparak suç şüphesi bulunup bulunmadığını değerlendirir. Yeterli delile ulaşılması halinde iddianame düzenlenebilir. İftira suçuna ilişkin yargılamada görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Mağdur ayrıca iftira nedeniyle uğradığı ekonomik veya manevi zararların giderilmesi için ayrı tazminat yoluna başvurabilir.

İftira Suçu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bir insana iftira atmanın cezası nedir?

İftira suçunun temel şekli bakımından ceza 1 yıldan 4 yıla kadar hapistir. Sahte delil oluşturulması veya mağdur hakkında koruma tedbiri uygulanması gibi durumlarda ceza ağırlaşabilir.

Asılsız her suçlama iftira sayılır mı?

Hayır. Failin isnadın gerçek olmadığını bilmesi ve mağdurun soruşturma, kovuşturma veya idari yaptırımla karşılaşmasını amaçlaması gerekir.

İftira suçunda şikâyet süresi var mı?

Suç şikâyete bağlı değildir. Kaynakta dava zamanaşımı 8 yıl olarak belirtilmektedir ve savcılık bu süre içerisinde suçtan haberdar olduğunda resen soruşturma yapabilir.

Sosyal medya paylaşımı iftira olabilir mi?

Evet. İşlemediği bilinen belirli bir suçun kişiye sosyal medya üzerinden isnat edilmesi ve resmi makamların harekete geçmesini amaçlaması halinde iftira suçu gündeme gelebilir.

İftira nasıl ispatlanır?

Tanık anlatımları, mesajlar, e-postalar, hukuka uygun ses ve görüntü kayıtları, sosyal medya içerikleri, resmi belgeler ve bilirkişi raporları olayın niteliğine göre delil olabilir.

İftira atan kişi sonradan sözünü geri alırsa ceza ortadan kalkar mı?

Her durumda ortadan kalkmaz. Ancak 269. madde kapsamında iftiradan hangi aşamada dönüldüğüne göre etkin pişmanlık nedeniyle ceza indirimi uygulanabilir.

İftiraya uğrayan kişi tazminat alabilir mi?

İftira nedeniyle maddi veya manevi zarar meydana gelmişse ayrıca tazminat talep edilebilir. Ceza yargılamasıyla tazminat talebi farklı hukuki süreçlerdir.

İftira davasına hangi mahkeme bakar?

Suç duyurusu Cumhuriyet Başsavcılığına yapılabilir. İddianame düzenlenmesi halinde iftira suçunun yargılaması asliye ceza mahkemesinde görülür.