İstinaf Nedir? Başvuru Şartları, Süresi ve İstinaf Mahkemesi Süreci

İstinaf Nedir? sorusu, aşağıda hukuki çerçevesi ve uygulamada önem taşıyan yönleriyle ele alınmaktadır.

İstinaf, ilk derece mahkemelerinin verdiği bazı kararların bir üst derece mahkemesi tarafından yeniden incelenmesini sağlayan olağan kanun yollarından biridir. Bu incelemede karar yalnızca hukuka uygunluk yönünden değil, belirli ölçüler içinde uyuşmazlığın maddi yönü bakımından da denetlenebilir. Böylece ilk derece mahkemesinde yapılan değerlendirme hatalarının ve usule ilişkin hukuka aykırılıkların giderilmesi amaçlanır.

Hukuk davalarında istinaf incelemesini Bölge Adliye Mahkemeleri, idari uyuşmazlıklarda ise Bölge İdare Mahkemeleri yürütür. Ceza yargılamasında da ilk derece mahkemelerinin hükümlerinin önemli bir bölümü Bölge Adliye Mahkemesi tarafından istinaf incelemesine tabi tutulabilir. Ancak her karar istinafa açık değildir. Kararın türü, uyuşmazlığın parasal değeri, başvuru süresi ve kanunda öngörülen kesinlik hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

İstinaf Nedir: İstinaf Ne Demektir?

Bir mahkeme kararının hatalı veya hukuka aykırı olduğu düşünüldüğünde, kararın üst yargı mercii tarafından yeniden değerlendirilmesini sağlayan başvuru yollarına kanun yolu denir. İstinaf da ilk derece mahkemelerinin kararlarının ikinci derece yargı merciinde incelenmesini sağlayan kanun yoludur.

İstinaf sistemiyle birlikte yargılama genel olarak üç aşamalı bir yapı içerisinde ele alınabilir:

• İlk derece: Yerel mahkemenin uyuşmazlığı ilk kez inceleyerek karar verdiği aşamadır.
• İkinci derece: Bölge Adliye Mahkemesinin maddi ve hukuki denetim yaptığı istinaf aşamasıdır.
• Üçüncü derece: Temyize açık kararlar bakımından Yargıtay tarafından yapılan hukuka uygunluk denetimidir.

İstinafın ayırt edici yönü, ilk derece kararının yalnızca hukuki açıdan değil, dosyanın özelliklerine göre maddi vakıalar ve deliller yönünden de incelenebilmesidir.

İstinaf ile Temyiz Arasındaki Fark Nedir?

İstinaf ve temyiz birbirine benzeyen ancak aynı işlevi görmeyen iki ayrı kanun yoludur. İstinaf, yargılamanın ikinci derecesini; temyiz ise üçüncü derecesini oluşturur.

Aralarındaki temel fark, incelemenin kapsamıdır. Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf incelemesinde ilk derece mahkemesinin kararını hem maddi vakıalar hem de hukuk kuralları bakımından değerlendirebilir. Temyiz incelemesini yapan Yargıtay ise esas olarak hukuka uygunluk denetimi gerçekleştirir.

İstinafta gerekli görülmesi hâlinde ilk derece mahkemesinin kararı kaldırılarak yeniden hüküm kurulabilir. Temyizde ise kararın onanması veya bozulması gibi sonuçlar öne çıkar. Ayrıca istinafta yetkili merci Bölge Adliye Mahkemesi iken temyizde incelemeyi Yargıtay yapar.

Hukuk Davalarında Hangi Kararlar İstinaf Edilebilir?

Hukuk davalarında istinafa ilişkin temel hükümler Hukuk Muhakemeleri Kanunu içerisinde düzenlenmiştir. 341. madde kapsamında ilk derece mahkemelerinin nihai kararları kural olarak istinaf incelemesine konu olabilir.

Ayrıca ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddine ilişkin kararlar, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları ile karşı tarafın yokluğunda verilen bu tür kararlara yapılan itiraz üzerine verilen kararlar da şartları oluştuğunda istinafa götürülebilir.

24/11/2016 tarihinde yapılan değişiklikle manevi tazminat davalarında verilen kararlar bakımından miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yolunun kullanılabileceği belirtilmiştir.

Malvarlığı Davalarında Kesinlik Sınırı

Malvarlığına ilişkin uyuşmazlıklarda her karar istinafa açık değildir. Kanunda parasal kesinlik sınırı öngörülmüştür. Kaynakta 2024 yılı adli yargı istinaf sınırı 28.250 Türk lirası, 2025 yılı için ise 40.660 TL olarak belirtilmektedir.

Alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmişse kesinlik sınırının belirlenmesinde alacağın tamamı dikkate alınır. Alacağın tamamının dava edildiği durumda ise tarafın reddedilen talep bölümünün parasal sınırı geçip geçmediğine bakılır.

Metinde ayrıca hukuk davalarına ilişkin tarihsel düzenleme kapsamında 450 TL ve idari kesinlik sınırının aktarılması sırasında 000 TL ifadelerine de yer verilmektedir. Güncel dosyada uygulanacak parasal sınır, karar tarihine ve ilgili mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.

İstinaf Başvurusunun Temel Şartları Nelerdir?

Bir kararın istinaf incelemesine alınabilmesi için yalnızca karardan memnun olunmaması yeterli değildir. Kanunun aradığı usul şartlarının da yerine getirilmesi gerekir.

İlk olarak başvurulan kararın istinafa elverişli olması gerekir. Kararın kesin olduğu veya kanunda açıkça istinaf edilemeyeceğinin düzenlendiği hâllerde Bölge Adliye Mahkemesine başvuru yapılamaz.

İkinci olarak başvurunun kanuni süresi içinde yapılması gerekir. Sürenin geçirilmesi hâlinde başvurunun esasına girilmeden reddedilmesi mümkündür.

Üçüncü olarak istinaf sebeplerinin ve talebin mümkün olduğunca açık şekilde gösterilmesi gerekir. Bölge Adliye Mahkemesi hukuk dairesi kural olarak başvuru sebepleriyle sınırlı inceleme yapar. Bununla birlikte kamu düzenine ilişkin aykırılıkları kendiliğinden dikkate alabilir. Bu husus 355. madde kapsamında önem taşır.

İstinaf Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?

Hukuk davalarında istinaf başvurusu esas olarak dilekçeyle yapılır. 342. madde kapsamında dilekçede başvurunun ve incelenmesi istenen kararın açık şekilde anlaşılmasını sağlayacak bilgilerin bulunması gerekir.

İstinaf dilekçesinde genel olarak şu bilgiler yer almalıdır:

• Başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adları, soyadları, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numaraları ve adresleri,
• Varsa kanuni temsilci veya vekillerin bilgileri,
• Kararı veren mahkemenin adı, karar tarihi ve dosya bilgileri,
• Kararın başvurana tebliğ edildiği tarih,
• Kararın kısa özeti,
• İstinaf sebepleri ve bunların gerekçeleri,
• Başvuru sonucunda ne talep edildiği,
• Başvuranın veya temsilcisinin imzası.

Dilekçede bazı unsurlar eksik olsa bile başvuranın kimliği, imzası ve hangi karara karşı başvuru yapıldığı anlaşılabiliyorsa dilekçe doğrudan reddedilmeyebilir. Kamu düzenine ilişkin hususlar 355. madde kapsamında ayrıca incelenebilir.

İstinaf Başvurusu Nereye Yapılır?

İstinaf dilekçesi doğrudan incelemeyi yapacak Bölge Adliye Mahkemesine götürülmek zorunda değildir. Başvuru, kararı veren ilk derece mahkemesine yapılabilir. Dilekçenin başka bir yer mahkemesine verilmesi de mümkündür.

Dilekçe hangi mahkemeye verilmişse ilgili başvuru kaydı oluşturulur ve başvurana bir alındı belgesi verilir. Kararı veren mahkeme dışında başka bir mahkemeye sunulan dilekçe gerekli işlemler tamamlandıktan sonra kararı veren mahkemeye gönderilir.

Hukuk davalarında dilekçeyle başvuru esas olmakla birlikte bazı durumlarda zabıt kâtibine sözlü başvuru yapılması ve bu beyanın tutanağa geçirilmesi de mümkündür.

İstinaf Süresi Ne Kadardır?

Hukuk davalarında genel istinaf süresi 345. madde kapsamında düzenlenmiştir. Kural olarak süre 2 hafta olup kararın usulüne uygun şekilde taraflara tebliğ edilmesiyle işlemeye başlar.

Katılma yoluyla istinafta da karşı tarafın istinaf dilekçesinin tebliğinden sonra 2 hafta içinde cevap dilekçesiyle başvuru yapılabilir. Başvurma hakkı bulunmayan veya kendi istinaf süresini kaçıran tarafın dahi belirli şartlarda katılma yoluyla istinaftan yararlanması mümkündür.

Genel Sürenin İstisnaları

Bazı dava ve karar türlerinde genel süreden farklı başvuru süreleri öngörülmüştür. İflas ve konkordato hukukuna ilişkin bazı ticaret mahkemesi kararlarında tebliğden itibaren on günlük, icra mahkemesi kararlarında tefhim veya tebliğden itibaren on günlük, hâkimin reddine ilişkin bazı kararlarda ise yedi günlük süre söz konusu olabilir.

İcra mahkemesi kararı duruşmada tefhim edilmişse sürenin tefhimden itibaren başlaması mümkündür. Bu nedenle her dosyada yalnızca genel 2 hafta kuralına güvenilmemeli, karar türüne özgü düzenleme ayrıca incelenmelidir.

Süre Kaçırılırsa Ne Olur?

İstinaf süresi geçirildikten sonra yapılan başvuru kural olarak incelenemez. Bu nedenle tebliğ tarihi, başvurunun hazırlanması ve mahkemeye sunulacağı tarih dikkatle takip edilmelidir.

Bununla birlikte şartları oluştuğunda eski hâle getirme veya katılma yoluyla istinaf gibi kurumlar gündeme gelebilir. Katılma yoluyla istinafta, karşı tarafın başvurusu kendisine tebliğ edilen taraf kendi süresini kaçırmış olsa bile cevap dilekçesi içerisinde istinaf talebinde bulunabilir. Asıl istinaf başvurusunu yapan taraf da buna karşı iki hafta içinde cevap verebilir.

İstinaf İncelemesi Hangi Aşamalardan Oluşur?

Hukuk davalarında Bölge Adliye Mahkemesinin yaptığı inceleme genel olarak ön inceleme ve esasa ilişkin inceleme olmak üzere iki temel bölümde ele alınabilir. Esas incelemesinin şartları oluştuğunda duruşma yapılması da mümkündür.

Ön İnceleme

352. madde kapsamında Bölge Adliye Mahkemesi hukuk dairesi dosyanın esasına girmeden önce başvurunun usul şartlarını kontrol eder.

Ön incelemede özellikle şu hususlar değerlendirilir:

• Dosyayı incelemesi gereken daire veya Bölge Adliye Mahkemesinin doğru olup olmadığı,
• Kararın kesin olup olmadığı,
• Başvurunun süresi içerisinde yapılıp yapılmadığı,
• Başvuru şartlarının yerine getirilip getirilmediği,
• İstinaf sebebi veya gerekçesinin bulunup bulunmadığı.

Başvurunun ön inceleme şartlarını taşımadığı belirlenirse dosyanın esasına girilmeden gerekli karar verilir. Herhangi bir engel görülmezse dosya esas incelemesine alınır.

Esastan İnceleme

Esastan incelemede Bölge Adliye Mahkemesi, kural olarak istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle bağlıdır. Ancak kamu düzenine aykırılıkların bulunması hâlinde bunlar mahkeme tarafından resen dikkate alınabilir.

İlk derece mahkemesinin delilleri değerlendirme biçimi, hukuki nitelendirmesi, dava şartları ve yargılama sırasında yapılan önemli usul işlemleri incelenebilir. İstinafın temyizden ayrıldığı temel noktalardan biri de bu maddi inceleme imkânıdır.

İstinafta Duruşma Yapılır Mı?

Bölge Adliye Mahkemesinde inceleme her zaman duruşmasız yapılmaz. Kanunun duruşmasız karar verilmesine izin verdiği hâller dışında incelemenin duruşmalı yürütülmesi mümkündür.

Duruşma yapılmasına karar verilirse taraflara duruşma günü bildirilir. Mahkeme gerektiğinde ilk derece yargılamasında değerlendirilen delilleri yeniden ele alabilir ve bazı tanıkları yeniden dinleyebilir.

Ancak istinaf aşamasında tarafların talep sonucunu serbestçe değiştirmesi, yeni vakıalar ileri sürmesi veya ilk derece mahkemesinde ileri sürülmemiş her yeni delile dayanması mümkün değildir. İstinaf, baştan itibaren tamamen yeni bir dava açılması anlamına gelmez.

Duruşma Yapılmadan Hangi Kararlar Verilebilir?

353. madde kapsamında bazı durumlarda Bölge Adliye Mahkemesi duruşma açmadan karar verebilir. Örneğin davaya bakması yasak bir hâkimin karar vermiş olması, haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya devam etmesi veya görev ve yetki konusunda önemli bir yanlışlık yapılması durumunda dosyanın yeniden görülmek üzere gönderilmesine karar verilebilir.

Dava şartlarına aykırılık, davanın veya karşı davanın usule aykırı olarak açılmamış sayılması, davaların birleştirilmesi veya ayrılması konusunda hukuka aykırılık bulunması da bu kapsamda değerlendirilebilir.

22/7/2020 tarihli değişiklikle, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek derecede önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir bölümü hakkında karar verilmemiş bulunması da önem taşıyan hâller arasındadır.

İlk derece mahkemesi kararının usul ve esas bakımından doğru olduğu anlaşılırsa başvurunun esastan reddine karar verilebilir. Yeniden yargılama yapılmasını gerektirmeyen bir hukuki hata veya gerekçe hatası varsa hüküm düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmesi de mümkündür.

İstinaf Mahkemesi Ne Tür Kararlar Verebilir?

İncelemenin sonunda Bölge Adliye Mahkemesinin vereceği karar dosyanın durumuna göre değişebilir. Genel olarak şu sonuçlarla karşılaşılabilir:

• İstinaf başvurusunun usulden reddedilmesi,
• İstinaf başvurusunun esastan reddedilmesi,
• İlk derece mahkemesi kararının kaldırılması,
• Dosyanın yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesi,
• Eksiklik giderilerek yeni bir hüküm kurulması,
• Davanın kısmen veya tamamen kabulüne karar verilmesi,
• İlk derece kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi.

Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen gerekçeli kararda tarafların iddia ve savunmaları, ilk derece kararının özeti, ileri sürülen istinaf sebepleri, uyuşmazlığın değerlendirilmesi ve hüküm sonucu yer alır.

İstinaf Başvurusu Kararın İcrasını Durdurur Mu?

İstinaf başvurusunda bulunulması kural olarak ilk derece mahkemesi kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz. Bununla birlikte bazı kararlar kesinleşmeden icra edilemez.

Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklara ilişkin bazı hükümler kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Bu tür kararlarda kanun yoluna başvurulması icra bakımından farklı sonuç doğurur.

Nafaka kararlarında ise icranın geri bırakılmasına karar verilemeyeceği belirtilmektedir.

Ceza Davalarında İstinaf Nasıl Yapılır?

Ceza yargılamasında istinaf usulü Ceza Muhakemesi Kanunu içerisinde düzenlenmiştir. 272. madde uyarınca ilk derece ceza mahkemelerinin verdiği hükümlere karşı kural olarak istinaf yoluna başvurulabilir.

On beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler Bölge Adliye Mahkemesi tarafından re’sen incelenir. Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya ayrıca başka kanun yolu bulunmayan kararlar da hükümle birlikte incelenebilir.

Buna karşılık kanunda kesin olduğu belirtilen bazı hükümler, belirli seviyedeki adli para cezasına ilişkin mahkûmiyetler ve üst sınırı belirli miktarı aşmayan adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen bazı beraat kararları istinafa kapalıdır.

31/3/2011 ve 14/4/2020 tarihli değişiklikler bu istisnalara ilişkin düzenlemelerde önem taşımaktadır.

Ceza Davalarında İstinaf Süresi

Ceza davalarında istinaf başvurusu bakımından 273. madde önemlidir. İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edilmesinden sonra kanunda öngörülen süre içerisinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılabilir.

Beyan yoluyla başvuruda sözlü talep tutanağa geçirilir ve gerekli şekilde onaylanır. Ceza ve hukuk yargılamasında süre başlangıcı ile özel düzenlemeler birbirinden farklılaşabileceğinden dosyaya uygulanacak hüküm ayrıca kontrol edilmelidir.

Ceza İstinafında Ön İnceleme

Ceza dosyası Bölge Adliye Mahkemesine ulaştığında öncelikle 279. madde kapsamında ön inceleme yapılır.

Bölge Adliye Mahkemesinin yetkili olmadığının anlaşılması durumunda dosya yetkili mahkemeye gönderilir. Başvurunun süresinde yapılmadığı, kararın istinafa tabi olmadığı veya başvuranın kanun yoluna başvurma hakkının bulunmadığı belirlenirse istinaf başvurusunun reddine karar verilebilir.

Ön inceleme şartları karşılanıyorsa dosyanın maddi ve hukuki yönden incelenmesine geçilir.

Ceza İstinafında Bölge Adliye Mahkemesinin Verebileceği Kararlar

Ceza yargılamasında 280. madde önemli bir düzenlemedir. Bölge Adliye Mahkemesi dosyayı ve sunulmuş delilleri inceledikten sonra farklı kararlar verebilir.

İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

İlk derece mahkemesi kararında usul veya esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı, delillerin yeterli şekilde değerlendirildiği ve ispat konusundaki değerlendirmenin doğru olduğu sonucuna varılırsa istinaf başvurusunun esastan reddedilmesi mümkündür.

Hukuka Aykırılığın Düzeltilmesi

Bazı hukuka aykırılıklar yeni bir yargılama gerektirmeden giderilebiliyorsa Bölge Adliye Mahkemesi gerekli düzeltmeyi yaparak başvurunun esastan reddine karar verebilir.

280. madde içerisinde belirtilen bazı durumlarda cezanın düzeltilmesi, daha az ceza verilmesi veya ceza verilmesine yer olmadığına ilişkin sonuçlar da bu kapsamda değerlendirilebilir.

Hükmün Bozulması

Mahkemenin kanuna uygun şekilde oluşmamış olması, yasaklı hâkimin hükme katılması, görevsiz veya yetkisiz mahkemenin davaya bakması, zorunlu kişilerin yokluğunda duruşma yapılması veya hükmün hukuka aykırı delile dayanması gibi ağır usul hataları bozma sonucunu doğurabilir.

20.11.2017 tarihli düzenleme ve ardından 01.02.2018 tarihli kanun değişikliğiyle bazı bozma sebeplerinin kapsamı değiştirilmiştir.

Duruşma Açılarak Davanın Yeniden Görülmesi

Dosyanın yalnızca düzeltilerek sonuçlandırılması veya bozulması yeterli değilse Bölge Adliye Mahkemesi duruşma açarak davanın yeniden görülmesine karar verebilir.

Ceza Davalarında İstinafa Kapalı Kararlar

Ceza yargılamasında her mahkeme kararının üst derece incelemesine açılması zorunlu görülmemiştir. Anayasa Mahkemesinin 23.07.2009 tarihli değerlendirmesinde de yargılamaların gereksiz şekilde uzamaması ve kanun yolu sisteminin işleyebilir kalması amacıyla bazı daha az önemli kararların kanun yolu dışında bırakılmasının mümkün olduğu belirtilmiştir.

Bu nedenle kararın yalnızca mahkûmiyet veya beraat olması istinaf hakkının bulunduğunu göstermeye yetmez; kararın CMK kapsamındaki kesinlik hükümlerine tabi olup olmadığı kontrol edilmelidir.

İdari Davalarda İstinaf Nasıl İşler?

İdari yargıda istinaf incelemesini Bölge İdare Mahkemeleri yapar. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarının önemli bir bölümü istinafa götürülebilir. Bu alandaki temel düzenlemeler arasında 45. madde yer almaktadır.

İdari yargıda istinaf incelemesi hem usul hem de esas yönünden yapılabilir. Bölge İdare Mahkemesi ilk derece kararını hukuka aykırı bulursa kararı kaldırarak uyuşmazlığın esası hakkında yeniden karar verebilir. Kararın hukuka uygun bulunması hâlinde başvurunun reddine karar verilebilir.

İdari Davalarda İstinaf Edilemeyen Kararlar

İdari yargıda da parasal kesinlik sınırı bulunmaktadır. Belirli parasal değerin altında kalan vergi, tam yargı veya iptal davalarında verilen kararlar kesin olabilir.

Bunun yanında ivedi yargılama usulüne tabi bazı davalarda istinaf yoluna başvurulamaz. İYUK’un 15. madde düzenlemesi kapsamında bazı görev ve yetki kararları da kanun yolu dışında kalabilir.

Aynı şekilde 3. madde ve 5. madde kapsamında dava dilekçesinin reddine ilişkin bazı kararlar kesin niteliktedir. Nihai olmayan kararlar da kural olarak tek başına istinafa götürülemez.

İdari İstinaf Dilekçesinde Neler Bulunur?

İdari yargıda istinaf başvurusu yazılı dilekçeyle yapılır. Dilekçede genel olarak tarafların ve vekillerin kimlik ve adres bilgileri, istinaf sebepleri, deliller, uyuşmazlığa konu idari işlemin bildirim tarihi ve parasal uyuşmazlıklarda uyuşmazlık miktarı yer almalıdır.

Vergi davalarında verginin veya vergi cezasının türü ve yılı, ihbarnamenin tarihi ve numarası gibi bilgiler de gösterilir.

Dilekçedeki gerekli unsurların eksik olması hâlinde bunların tamamlanması için başvurana 15 günlük süre verilebilmektedir.

İdari İstinafta İncelemenin Kapsamı

İdari yargıda resen araştırma ilkesi güçlü şekilde uygulanmaktadır. Uyuşmazlığın kamu yararıyla bağlantısı nedeniyle Bölge İdare Mahkemesi yalnızca tarafların ileri sürdüğü sebeplerle bağlı kalmaz ve gerekli incelemeleri kendiliğinden yapabilir.

İdari istinafta dosyayla bağlantılı yeni olgu ve delillerin değerlendirilmesi hukuk yargısına kıyasla farklılık gösterebilir. Ön incelemede usuli engel bulunmazsa dosyanın esasına geçilir. Başvuru haklı bulunursa ilk derece mahkemesi kararı kaldırılabilir; aksi durumda başvuru reddedilir.

İstinaf Kesinlik Sınırı Nedir?

Kesinlik sınırı, belirli parasal uyuşmazlıklarda bir kararın üst mahkemeye taşınıp taşınamayacağını belirleyen parasal eşiği ifade eder. Dava değeri veya alacak miktarı bu sınırın altında kalıyorsa karar kanunda belirtilen ölçüde kesin olabilir.

Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranına göre değişebilir. 4/1/1961 tarihli Vergi Usul Kanununa yapılan atıf çerçevesinde ilgili sınırlar her takvim yılı için artırılarak uygulanmaktadır.

Belirtilen verilere göre 2024 yılı adli yargı istinaf sınırı 28.250 Türk lirası, 2025 yılı için ise 40.660 Türk Lirası olarak yer almaktadır.

İstinaf İncelemesi Ne Kadar Sürer?

İstinaf dosyaları için bütün davalara uygulanabilecek kesin bir sonuçlanma süresi bulunmamaktadır. Dosyanın niteliği, uyuşmazlığın kapsamı, duruşma yapılıp yapılmaması ve mahkemenin iş yoğunluğu inceleme süresini doğrudan etkiler.

Uygulamada dosyanın özelliklerine göre değişmekle birlikte istinaf incelemelerinin yaklaşık 6 ay ile 12 ay arasında sürebildiği belirtilmektedir. Ancak bu süre yalnızca genel bir değerlendirmedir ve her dosyada aynı sonucu vermez.

İstinaf Kararına Karşı Temyiz Edilebilir Mi?

Bölge Adliye Mahkemesinin verdiği her karar kesin değildir. Kanunda temyize açık olduğu belirtilen nihai kararlar Yargıtay incelemesine götürülebilir.

361. madde temyiz edilebilecek kararlar bakımından, 362. madde ise temyiz edilemeyen kararlar bakımından önemlidir. Bölge Adliye Mahkemesi hukuk dairesinin temyize açık nihai kararlarına karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde temyiz başvurusu yapılabilir.

Temyizde inceleme makamı Yargıtay’dır ve inceleme esas olarak kararın hukuka uygunluğu üzerinde yoğunlaşır.

Temyize Kapalı Bazı Kararlar

Kanuni temyiz sınırını aşmayan bazı malvarlığı uyuşmazlıkları, belirli kira uyuşmazlıkları, çekişmesiz yargı işleri, bazı nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davaları ve geçici hukuki koruma kararları temyize kapalı olabilir.

Ayrıca Bölge Adliye Mahkemesinin esasa girmeksizin dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine ilişkin bazı kararlarının da temyiz edilememesi mümkündür.

İstinaftan Feragat Edilebilir Mi?

İstinaftan feragat 349. madde kapsamında düzenlenmektedir. Tarafların karar kendilerine tebliğ edilmeden önce istinaf hakkından feragat etmesi mümkün değildir.

Başvuru yapıldıktan sonra feragat edilirse dosya henüz Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmemişse kararı veren mahkemece gerekli karar verilir. Dosya Bölge Adliye Mahkemesine ulaşmış fakat henüz karar verilmemişse başvuru feragat nedeniyle reddedilebilir.

Feragat dilekçeyle yapılabileceği gibi duruşmalı incelemede mahkeme huzurunda sözlü şekilde de açıklanabilir.

İstinaf Mahkemeleri Nerede Bulunur?

Hukuk ve ceza yargısında istinaf başvurularını Bölge Adliye Mahkemeleri inceler. Türkiye’de Bölge Adliye Mahkemeleri 20.07.2016 tarihinde İstanbul, Ankara ve İzmir’in de aralarında bulunduğu merkezlerde faaliyete geçmiştir.

Mahkemelerin yargı çevreleri ve daireler arasındaki iş bölümü dosyanın türüne göre değişmektedir. Başvurunun hangi Bölge Adliye Mahkemesi ve hangi daire tarafından inceleneceği, ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer ve uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir.

İstinaf Harcı ve Masrafları

İstinaf başvurusu yapılırken kanunen ödenmesi gereken başvuru harcı, karar ve ilam harcı ile tebligat ve diğer giderlerin yatırılması gerekir. Giderlerin hiç ödenmediği veya eksik ödendiği anlaşılırsa, kararı veren mahkeme eksikliğin tamamlanması için kesin süre verebilir.

Eksiklik verilen süre içinde giderilmezse başvurunun yapılmamış sayılmasına ilişkin sonuç gündeme gelebilir.

492 sayılı Harçlar Kanunu kapsamında istinaf başvuru harcı 1.169,40 TL olarak belirtilmektedir. Davacı bakımından maktu karar ve ilam harcı 427,60 TL olarak verilmiştir. Davalı açısından ise uyuşmazlık değerine göre nispi harç hesaplanabilmektedir.

İstinaf Başvurusunda Avukat Tutmak Zorunlu Mu?

İstinaf başvurusunun avukat aracılığıyla yapılması kural olarak zorunlu değildir. Taraflar kendi başlarına da başvuruda bulunabilir. Bununla birlikte istinaf incelemesinin önemli ölçüde dilekçede gösterilen sebepler üzerinden yürütülmesi, istinaf gerekçelerinin doğru belirlenmesini önemli hâle getirir.

İlk derece mahkemesinin hangi maddi veya hukuki noktada hata yaptığı, hangi delilin yanlış değerlendirildiği veya hangi usul kuralının ihlal edildiği açık şekilde ortaya konulmadığında başvurunun etkili şekilde incelenmesi zorlaşabilir.

İstinafta Yeni Delil Sunulabilir Mi?

Hukuk davalarında istinaf, ilk derece mahkemesinde hiç ileri sürülmemiş vakıaların ve delillerin sınırsız şekilde sunulabileceği yeni bir yargılama değildir. Kural olarak taraflar yeni iddia ve savunmalar ileri süremez ve yeni delillere dayanamaz.

Buna karşılık ilk derece mahkemesinde usulüne uygun şekilde ileri sürülen bir delilin hiç değerlendirilmemiş olması veya mahkemenin mevcut delilleri hatalı değerlendirdiğinin açıkça istinaf sebebi yapılması hâlinde Bölge Adliye Mahkemesi mevcut vakıa ve delilleri yeniden inceleyebilir.

İstinaf Sebepleri Nelerdir?

İstinaf sebeplerini tek tek sınırlı şekilde sıralayan genel bir hüküm bulunmamakla birlikte, 371. madde içerisinde yer alan temyiz sebepleri istinaf bakımından da yol gösterici niteliktedir.

Bunlar genel olarak şu şekilde sıralanabilir:

• Hukukun veya taraflar arasındaki sözleşmenin yanlış uygulanması,
• Dava şartlarına aykırılık bulunması,
• Taraflardan birinin dayandığı delilin hukuki sebep olmaksızın kabul edilmemesi,
• Kararın sonucuna etki eden önemli yargılama hatası veya eksikliğinin bulunması.

İstinaf dilekçesinde bu hataların somutlaştırılması, başvurunun hangi yönlerden incelenmesi gerektiğini ortaya koyar.

İstinaf Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bir davanın istinafa gitmesi ne demektir?

İlk derece mahkemesinin verdiği kararın hatalı veya hukuka aykırı olduğunu düşünen tarafın, kararın Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yeniden incelenmesini talep etmesidir.

İstinaf başvurusu ne zaman yapılır?

Hukuk davalarında genel kural tebliğden itibaren 2 hafta içerisinde başvurudur. Ancak dava ve karar türüne göre farklı süreler bulunabilir.

İstinafa giden dosya nasıl takip edilir?

Bölge Adliye Mahkemesine gönderilen dosyanın aşamaları UYAP üzerinden takip edilebilir. Dosyanın hangi daireye gönderildiği, karar verilip verilmediği ve bazı evrakların sisteme yüklenme durumu UYAP kayıtlarından görülebilir.

İstinaf başvurusu reddedilirse ne olur?

İlk derece mahkemesi kararı usul ve esas bakımından hukuka uygun bulunursa istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilebilir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı temyize kapalıysa bu aşamada karar kesinleşebilir.

İstinaf mahkemesi kararı kaldırabilir mi?

Evet. İlk derece mahkemesinin kararında hukuka aykırılık bulunması hâlinde Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırarak şartlarına göre kendisi yeni hüküm kurabilir veya dosyanın yeniden görülmesi için gönderme kararı verebilir.

İstinaf incelemesi yalnızca dosya üzerinden mi yapılır?

Hayır. İnceleme duruşmasız yapılabileceği gibi gerekli şartlarda duruşma açılması da mümkündür. Duruşmasız karar verilebilecek hâller özellikle 353. madde kapsamında düzenlenmiştir.

İstinaf mahkemesi kararı her zaman kesin midir?

Hayır. Temyize açık bir Bölge Adliye Mahkemesi kararı bulunuyorsa 361. madde çerçevesinde Yargıtaya başvurulabilir. Buna karşılık 362. madde kapsamındaki bazı kararlar temyize kapalıdır.

İstinaf başvurusu geri alınabilir mi?

Evet. Başvuru yapıldıktan sonra feragat yoluyla istinaf başvurusu geri alınabilir. Bunun için dilekçe verilebilir veya duruşmalı incelemede sözlü feragat beyanında bulunulabilir.

İstinaf ve temyiz aynı şey midir?

Hayır. İstinafta Bölge Adliye Mahkemesi kararın hem maddi yönünü hem de hukukiliğini inceleyebilirken, temyiz incelemesinde Yargıtay esas olarak hukuka uygunluk denetimi yapar.

Sonuç

İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarının ikinci derece yargı mercii tarafından denetlenmesini sağlayan önemli bir kanun yoludur. Hukuk ve ceza davalarında istinaf incelemesini Bölge Adliye Mahkemeleri, idari davalarda ise Bölge İdare Mahkemeleri yürütür.

Başvurunun başarılı şekilde incelenebilmesi için kararın istinafa açık olması, başvurunun süresinde yapılması ve istinaf sebeplerinin somut biçimde ortaya konulması gerekir. Hukuk davalarında 341. madde, başvuru dilekçesi bakımından 342. madde, süre yönünden 345. madde, incelemenin kapsamı bakımından 355. madde ve ön inceleme bakımından 352. madde özellikle önem taşır.

Bölge Adliye Mahkemesi inceleme sonucunda başvuruyu reddedebilir, ilk derece mahkemesi kararını kaldırabilir, hukuki veya maddi eksikliği düzelterek yeni hüküm kurabilir veya gerekli şartlarda dosyayı yeniden görülmek üzere gönderebilir. Ceza yargılamasında ise 272. madde, 273. madde, 279. madde ve 280. madde kapsamında ayrıca özel usuller uygulanır.

İstinaf başvurusu kural olarak kararın icrasını kendiliğinden durdurmadığı gibi, istinaf sonucunda verilen her karar da temyize açık değildir. Bu nedenle kanun yolu süreci yalnızca “karara itiraz etmek” şeklinde görülmemeli; kesinlik sınırı, süre, görevli merci, dilekçenin içeriği ve kararın temyize açık olup olmadığı birlikte değerlendirilmelidir.